Danh mục sản phẩm

Album ảnh

Thống kê

Hiện có 3 khách trực tuyến

Nghề làm quạt xuất hiện ở làng

 

Quạt Vác Thanh Oai, Hà Nội
  Làng Vác, kẻ Vác hay Canh Hoạch xã Dân Hoà, Thanh Oai, tỉnh Hà Tây cách Hà Nội khoảng 35 km là một làng quê có nhiều nghề thủ công truyền thống trong đó nổi tiếng nhất là nghề làm quạt giấy. 


  Nghề làm quạt xuất hiện ở làng Vác cách nay gần 200 năm do cụ Mai Đức Siêu là người đầu tiên khởi nghiệp. Quạt Vác nổi tiếng bền, đẹp, nan quạt không bị mối mọt, giấy bồi quạt dai nhưng mỏng và nhẹ nên được ưa chuộng.

  Trước đây, người Canh Hoạch chủ yếu làm các loại quạt thông dụng nhưng nay ở đây sản xuất chủ yếu các loại quạt mỹ nghệ bằng sừng, lụa, xương... để phục vụ nhiều nhu cầu khác nhau như biểu diễn nghệ thuật hay làm vật trang trí trong gia đình.

  Tiếng thơm quạt Vác

  Từ hơn thế kỷ nay, quạt của làng Vác, thuộc xã Canh Hoạch, huyện Thanh Oai, Hà Tây đã trở thành vật dụng quen thuộc của người dân. Chỉ đơn giản là chiếc quạt giấy, song nó lại chứa đựng những nét văn hóa rất Việt Nam. Quạt Vácđược làm bằng chất liệu giấy dó, cật tre, sừng trâu và trên bề mặt có trang trí hình vẽ và hoa văn cổ truyền qua những nét châm kim khéo léo. Không phải ngẫu nhiên mà quạt Vác vẫn tiêu thụ được trong cả ngày đông, tháng giá miền Bắc.

  Chuyện của một nghệ nhân

  Ông Trần Văn Đần, một trong vài nghệ nhân hiếm hoi của làng Vác bắt đầu câu chuyện bằng lời nói được lưu truyền từ nhiều đời nay, rằng: nón Chuông, quạt Vác, mành mành Võ Lăng. Giờ làng Vác đổi thành làng Canh Hoạch nhưng cái tên quạt Vác thì vẫn quen thuộc như cơm ăn, nước uống hằng ngày. Ông Đần vừa sang tuổi 85, nhưng còn minh mẫn lắm, ông bảo: "Quạt Vác của chúng tôi ấy à? Khi tôi lớn lên đã thấy bố tôi làm nghề này rồi. Nghĩa là nghề làm quạt cách đây khoảng trên trăm năm. Bố tôi là ông Trần Văn Niệm, người được vinh dự làm quạt Vác tặng Cụ Hồ, nay chiếc quạt đó vẫn lưu giữ ở một bảo tàng. Lớn lên tôi được gia đình truyền nghề, tôi đã thủy chung với chiếc quạt cả đời người". 

  Cả làng Vác làm quạt giấy, song ai cũng biết chỉ có gia đình ông Đần làm quạt sừng. Nhiều gia đình bắt chước làm theo nhưng rất khó bán, vì sản phẩm của gia đình ông Đần đã đạt được “thương hiệu” riêng. Từ đời trước, gia đình ông Đần đã sáng tạo ra loại quạt sừng. Đời sau cứ vậy mà làm, nhưng cũng phải có trách nhiệm cải tiến cho sản phẩm ngày một tốt hơn. Ông Đần đã thực hiện được mong ước ấy của tổ tiên. Có lẽ, ngoài đôi bàn tay, ông Đần còn gắn bó với nghề làm quạt bằng cả trái tim.
  Ông nói về nghề thực sự say sưa: "Nhìn đơn giản là vậy, nhưng công đoạn để cho ra đời một chiếc quạt khá công phu. Muốn quạt bền phải chọn giấy dó Bắc Ninh rồi nhuộm màu, cật tre làm nan vót nhẵn và đánh bóng, nan cái bằng sừng cất ở Thụy Ứng được cắt tỉa công phu và đây là công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ hơn cả. Sau khi hoàn chỉnh, người thợ trang trí lên quạt nhiều hoa văn và hình vẽ truyền thống như hoa sen, hoa cúc hay lưỡng long chầu nguyệt, tứ linh... không phải bằng bút vẽ mà bằng những nốt châm kim đều tăm tắp. Tiêu chuẩn của một chiếc quạt đẹp là nan phải nhẵn bóng, giấy nhuộm đều với nốt châm kim tinh xảo. Đặc biệt, quạt làm bằng giấy dó có thể che lúc trời nắng, trời mưa mà vẫn giữ được lâu năm".

  Ông Đần còn cho hay: "Gia đình tôi làm cả quạt để thờ. Quạt thờ được làm bằng vải và những hình trên bề mặt được vẽ bởi những nét bút lông khoáng đạt, nhiều màu sắc. Thờ quạt cũng là một nét đẹp văn hóa của người dân làng Vác nói chung, và tất nhiên là có một số khách trong và ngoài nước yêu nét văn hóa làng tôi đã tới đặt mua".

  Hiện ông Đần đã truyền nghề cho cô con dâu Trịnh Thị Liệu. Làng Vác vẫn giữ tập tục chỉ truyền nghề cho con dâu. Tính đến nay, chị Liệu theo nghề quạt được hơn mười năm. Nàng dâu đảm đang tiếp tục làm rạng rỡ nghề làm quạt của gia đình nhà chồng. Chị Liệu cho biết: "Tôi học nghề và làm theo hướng dẫn và sự chỉ bảo hàng ngày của ông cụ. Mỗi ngày một chút, đến nay ông cụ vẫn luôn nhắc nhở tôi phải làm như thế này hoặc như thế kia để chiếc quạt được đẹp hơn, bền hơn. Sản phẩm của gia đình tôi chưa khi nào phải đi các nơi rao bán. Khách hàng cả ta, cả Tây cứ về tận nhà mua. Có nhiều người nước ngoài đặt mua vài trăm, thậm chí cả ngàn cái về làm quà tặng trong chuyến du lịch Việt Nam".

  Tự hào quạt Vác

  Kỳ thực, chiếc quạt giấy cũng làm người ta nhớ tới thời kỳ khó khăn của đất nước. Giờ đây người dân đã có quạt máy, điều hòa nhiệt độ, nhưng theo ông Đần thì nghề làm quạt khá ổn định chứ không bị rơi vào tình trạng mai một hay lúc thăng khi trầm như nhiều làng nghề truyền thống khác. Nghề làm quạt vẫn ngày một phát triển và người dân làng Vác vẫn dư việc làm. Trung bình thu nhập từ nghề khoảng 500 ngàn đến 700 ngàn đồng/gia đình/tháng. Ngoài ra nghề chính của làng vẫn là nông nghiệp. Đa phần ở làng Vác là làm quạt xoàng (rẻ tiền), bán từ 300 đến 500 đồng/chiếc, loại này tiêu thụ được khá nhiều. Loại quạt cao cấp của gia đình ông Đần, ông Lô bán từ 2.000 đến 17.000 đồng/chiếc. Vài năm trở lại đây, từ một vật dụng thông thường, quạt làng Vác đã trở thành món quà lưu niệm mang bản sắc Việt Nam. 

  Người có tuổi thường ưa nói về quá khứ, ông Đần kể giọng không giấu được niềm vui, dù đó là nỗi tiếc nuối của người bạn. Vài năm trước, ông đã tặng một người bạn ở mãi Canh Diễn một chiếc quạt. Người bạn ông nâng niu món quà không dùng mà cất vào túi nilon rồi thi thoảng bỏ ra khoe với khách khứa, họ hàng. Vừa rồi ông mới được gặp lại người bạn, người bạn buồn buồn nói rằng, chiếc quạt ông tặng, nhiều người muốn xem, với lại tôi cũng muốn khoe nên quạt rách rồi, tiếc quá! 

  Nói là truyền nghề cho con cháu, nhưng thi thoảng nhớ nghề, ông Đần vẫn lặng lẽ làm ra những chiếc quạt, mà theo ông đó chính là tinh thần lao động trong cuộc sống. Ông tự hào: "Người ta đến đặt hàng của nhà tôi, đa phần là con cháu tôi đảm nhận. Nhưng đôi khi có một vài người khách thì phải chính tay tôi làm, họ mới chịu. Phải nói rằng, đó là nguồn động viên hết sức lớn lao cho lớp nghệ nhân già chúng tôi".

  Được biết, quạt làng Vác đã mang đi đấu xảo ở Pháp, và thật vinh dự được trở thành biểu tượng thực sự của làng Vác - một làng nghề truyền thống thuộc vùng đất bách nghệ ở Việt Nam. Chị Liệu cho hay: "Quạt Vác nức tiếng là vậy, nhưng thi thoảng ông cụ nhà tôi vẫn trăn trở rằng, trong tương lai liệu con cháu có tiếp tục gìn giữ được tiếng thơm cho quạt Vác".
 

Sản phẩm cùng chuyên mục